خطايى ، على اكبر
480
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
رايج همه قرون در چين بوده است و هنوز هم هست . موزهء شهر درين مجموعه دو لوحه ديدم كه نقشهء كاخهاى مشهور ساخته سلاطين چينى همعصر پادشاهان ساسانى است . اما اين نقشهها را ميان سالهاى 960 تا 1279 كشيدهاند براى نشان دادن وضع قصور در سنوات مذكور . نقشهها از حيث ترتيب رسم كشى چندان دور نيست از آنچه امروزه مرسوم است . در غرفهء سلسلهء تانگ ( 618 تا 907 ) مجسمهاى سفالين و لعابدار از يك شتر و ساربان ( در دو قطعه ) گذاشتهاند كه از مقبرهاى كشف شده است . قيافهء ساربان با ريش و سبيل و نوع لباسش به لباسهاى ساسانى مىنمايد . در همين غرفات چند مجسمهء گلين هست كه قيافهء صورتها و لباسها شبيه به ايرانيان است . موزهدارى مىگفت كه اين مجسمهها را از آن ساربانان قافلهء ابريشم دانستهاند . مسير جادهء ابريشم در نقشهاى كه به ديوار آويخته شده بود چنين رسم شده بود . در همين غرفات يك خشت مانند به اندازهء خطائى ( 40 * 40 ) گذاردهاند كه كتيبهء قبرى است كه بر آن عباراتى به خط پهلوى در شش سطر ديده مىشود . اين كتيبه درست از سال پانزدهم سلطنت Xiantong در سال 874 ميلادى است . دانشمندى كه اين كتيبه را خواند و معرفى علمى از آن نوشت گ . ايتو ايرانشناس پهلوى دان ژاپونى است . او مقالهء خود را در نشريهء انجمن تحقيقات آسياى غربى و شمالى دانشگاه كيوتو ( شمارهء 13 سال 1964 ) منتشر كرد و براساس آن خانم بدرى قريب استاد دانشگاه تهران ، ترجمهء متن كتيبه را به فارسى در مجله سخن سال 15 ( 1344 ) : 1177 - 1178 به اطلاع علاقهمندان ايرانى